इतर सरकारी योजना

NLM Scheme राष्ट्रीय पशुधन अभियान | १ कोटी पर्यंत कर्ज आणि ५० लाख रु पर्यंत अनुदान NLM Scheme म्हणजे काय ? NLM Scheme ही योजना सरकारच्या पशुसंवर्धन आणि दुग्धविकासाने सुरू केलेली एक नवीन योजना आहे. जी ग्रामीण कुकूटपालन, मेंढ्या, शेळ्या, वराह पालन आणि चारा क्षेत्रासाठी उद्योजकता विकासासाठी सुरु केली गेलेली आहे. महत्त्वाचे मुद्दे | Table of Contents NLM उद्योजगता योजनेचे उद्दिष्ट ग्रामीण भागात कुकूटपालन, शेळ्या-मेंढ्या, वराह आणि चारा या क्षेत्रात उद्योजकतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी ही योजना सुरू केलेली आहे. तसेच फॉरवर्ड आणि बॅकवॉर्ड लिंकची स्थापना करणे हे देखील या योजनेचे उद्दिष्ट आहे. उद्योजकता योजनेचे फायदे कोणते? NLM उद्योजकता योजनेमध्ये ग्रामीण पोल्ट्री फार्मच्या स्थापनेसाठी 50 टक्के भांडवली अनुदान दिले जाते. ज्यात हॅचरी आणि ब्रूडर कम मदर युनिट, मेंढी/शेळी प्रजनन फार्म, डुक्कर प्रजनन फार्म, चारा मूल्यवर्धन युनिट आणि स्टोरेज युनिट. विविध घटकांसाठी कमाल अनुदान मर्यादा रु. 25.00 लाख ते रु. 50.00 लाख पासून बदलते. उद्योजकता योजनेत कोण अर्ज करू शकतात? १. कोणतीही व्यक्ती,२. शेतकरी उत्पादक संस्था (FPO)३. बचत गट (SHG)४. शेतकरी सहकारी संस्था (FCOs)५. संयुक्त दायित्व गट (JLG)६. कलम 8 कंपन्या NLM उद्योजकता योजनेत अनुदान पात्रता १. अर्जदाराने एकतर प्रशिक्षण घेतलेले असावे किंवा तो प्रशिक्षित अनुभव असलेला आहे किंवा प्रकल्पचे व्यवस्थापन चालवणार्‍या संबंधी क्षेत्राचा त्याला पुरसा पुरेसा तांत्रिक अनुभव आहे असा व्यक्ती या योजनेअंतर्गत लाभ घेण्यासाठी पात्र आहे.२. अर्जदारांना बँक किंवा वित्तीय संस्थांकडून प्रकल्पासाठी मंजुरी कर्ज मिळाले आहे किंवा ते स्वयं वित्तपोषित प्रकल्पाच्या बाबतीत अर्जदारांनी शेड्युल्ड बँकेतून देणे आवश्यक आहे आणिज्या बँकेचे खाते आहे त्याच बँकेद्वारे प्रकल्पाची वैधता मूल्यांकन करणे आवश्यक आहे.३. अर्जदाराकडे स्वतःची जमीन किंवा भाडेतत्वावर जमीन असणे आवश्यक आहे. जिथे प्रकल्पाची स्थापना केली जाईल.४.. केवायसीसाठी अर्जदाराकडे सर्व संबंधित कागदपत्रे असायला पाहिजे. प्रकल्पांसाठी अनुदानाची मर्यादा १. पोल्ट्री प्रकल्प- रु. 25 लाख२. मेंढी आणि शेळी- रु. 50 लाख३. डुक्कर- रु. 30 लाख४. चारा – रु.50 लाख५. जमीन खरेदी/भाडे/व्यक्तिगत वापरासाठी कार खरेदी/कार्यालय सेटिंग इत्यादीसाठी अनुदान दिले जाणार नाही. प्रकल्पाची रक्कम कोणामार्फत दिली जाईल ? प्रकल्पाची उर्वरित 50 टक्के रक्कम ही अर्जदाराला बँक कर्जाद्वारे किंवा NCDC संस्थेकडून कर्जाद्वारे किंवा स्वतः उभी करणे उभी करावी लागेल. NLM उद्योजकता योजना आवश्यक कागदपत्रे १. उद्यम आधार ( उद्यम आधार ५ मिनिटात मिळविण्यासाठी येथे क्लिक करा २. प्रकल्पात अर्जदाराच्या वाट्याचा पुरावा३. प्रकल्पात जोडलेल्या शेतकऱ्यांची यादी३. अर्जदाराचा पत्ता पुरावा४. शेवटच्या 3 वर्षांचे ऑडिट केलेले आर्थिक विवरण (कंपनीच्या बाबतीत)५. मागील 3 वर्षांचे आयकर विवरण६. मागील 6 महिन्यांचे बँक स्टेटमेंट७. मुख्य प्रवर्तकाचे पॅन/आधार कार्ड८. जात प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)९. प्रशिक्षण प्रमाणपत्र१०. अनुभव प्रमाणपत्र११. स्कॅन केलेला फोटो१२. स्कॅन केलेली स्वाक्षरी अर्जासाठी कोणत्या बँकांशी संपर्क साधावा? अर्जदार कोणत्याही शेड्युल्ड बँक किंवा वित्तीय संस्थांकडून कर्ज मिळू शकते. अर्ज प्रक्रियेदरम्यान देखील अर्जदार ड्रॉप डाउन लिस्ट मधून त्यांच्या आवडीची बँक निवडू शकतात. NLM उद्योजकता अनुदान अंमलबजावणी प्रक्रिया अर्जदाराने अर्ज केल्यानंतर मंजुरीपूर्वी अर्ज अंमलबजावणी संस्था कर्ज देणाऱ्या संस्था म्हणजेच बँका आणि DAHD, GoI मार्फत पाठविला जाईल. सबसिडीची रक्कम २ समान हप्त्यांमध्ये दिली जाईल. NLM उद्योजकता सबसिडी कशी दिली जाईल? सबसिडीची रक्कम २ समान हप्त्यांमध्ये दिली जाईल. त्याचा पहिला हप्ता प्रकल्पाच्या सुरुवातीला केला जाईल आणि दुसरा हप्ता प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर आणि राज्य अंमलबजावणी एजंसी द्वारेपडताळणी प्रकल्पाची पडताळणी केल्यानंतर जारी केला जाईल. NLM उद्योजकता कर्जासाठी बँकेकडे कोणते तारण जमा करावे लागेल? हे तुम्ही निवडलेल्या बँकांवर अवलंबून असते. ग्रामीण कुक्कुटपालन उद्योजकता योजनेत भांडवली अनुदान मिळण्यासाठी कोणत्या बाबी पात्र आहेत? ग्रामीण पोल्ट्री फार्मच्या स्थापनेसाठी पात्र असलेल्या घटक खालीलप्रमाणे आहे.१. शेडचे बांधकाम२. इलेक्ट्रिक ब्रूडर३. चिक फीडर४. चिक ड्रिंकर५. प्रौढ फीडर६. प्रौढ मद्यपान७. पालकांच्या स्टॉकची किंमत हॅचरी आणि मदर युनिट स्थापन करण्यासाठी ग्रामीण पोल्ट्री उद्योजकता अंतर्गत पात्र असलेल्या घटकांची यादी खालीलप्रमाणे: 3000 अंडी उबवण्याची हॅचरी किंवा 2250 दिवसांची पिल्ले मिळविण्यासाठी आठवडा (DOC)१. हॅचरी इमारतीचे बांधकाम२. इनक्यूबेटर३. हॅचर४. जनरेटर चार आठवड्यांपर्यंत 2 हजार पिल्‍लांची पैदास करण्‍यासाठी मदर युनिट१. शेडचे बांधकाम२. इलेक्ट्रिक ब्रूडर३. चिक्स फीडर४. पिल्ले पिण्याचे साधन मेंढी-शेळी उद्योजकता योजनेत भांडवल सबसीडी मिळण्यासाठी पात्र बाबी कोणत्या? मेंढी-शेळी उद्योजकता योजनेंतर्गत अनुदानासाठी पात्र असलेले घटक खालीलप्रमाणे आहे: १. पॅरेंट स्टॉकसाठी घरबांधणी शेड बांधणे२. किड शेड आणि सिक पेन३. डो चीकिंमत चार बोकडाची किंमत४. वाहतूक खर्च५. चारा लागवड६. चाफ कटर७. एकात्मिक सायलेज बनविण्याचे यंत्र८. उपकरणे९. विमा पिगेरी एंटरप्रेन्योरशिप स्कीममध्ये भांडवली सबसिडी मिळविण्यासाठी कोणत्या बाबी पात्र आहेत? पिगेरी एंटरप्रेन्योरशिप योजनेअंतर्गत अनुदानासाठी पात्र असलेल्या घटक खालीलप्रमाणे आहे. पिग स्टायचे बांधकाम पेरणीसाठी शेड बांधणे: बोअर युनिटचे बांधकाम: फॅरोइंग पेन: पिलांसाठी पेन बांधण्याची किंमत: स्टोअर रूम: प्रजननासाठी पिलांचा खर्च गिल्टची किंमत: इतर खर्च उपकरणाची किंमत: विमा शुल्क: पशुवैद्यकीय मदत: चारा उद्योजकता योजनेत भांडवली अनुदान बाबी उद्योजकांसाठी सायलेज मेकिंग युनिटचे सूचक घटक: शेड व गोदामाचे बांधकाम १. बेलिंग२. हार्वेस्टर३. पॉवर ऑपरेटेड चाफ कटर४. प्लांट आणि यंत्रसामग्रीची स्थापना खर्च५. यंत्रसामग्री साठवण्यासाठी शेड चारा ब्लॉक बनवण्याच्या युनिटसाठी सूचक घटक १. व्ही-बेल्ट, पॅनेल बोर्ड, इलेक्ट्रिक मोटर स्टार्टर,पुली इ.सह२. LD-HD कटिंग मिक्स)३. इलेक्ट्रिक मोटर्स स्टार्टर, कूलिंग सिस्टम सह घन TMR ब्लॉक मेकर, हायड्रॉलिक ऑइल.४. प्लॅटफॉर्म इलेक्ट्रॉनिक वजन स्केल५. रिले मीटर, टार्टर कॉन्ट्रॅक्टर्स, कंड्युट्स आणि फिटिंग्ज, केबल ट्रे सह पूर्ण मुख्य नियंत्रण पॅनेल .६. स्टिचिंग मशीन डबल थ्रेड७. मोलासेस स्टोरेज टाकी OH मोलासेस टाकीची क्षमता८. चुंबकाच्या लिफ्ट मोटरसह ग्राइंडिंग विभाग. MS हँडल चालवलेल्या ग्राइंडेबलसाठी बिन, चाळणीसह हॅमर मिल९. मिक्सिंग सेक्शन ग्राउंड मटेरियल लिफ्टिंग लिफ्टसह डिस्चार्जसह मोटर मॅग्नेट बिनचा तुकडा बॅच मिश्रणावर डिस्चार्ज कंट्रोलसह. पॅडल टाईप बॅच१०. वीज पुरवठा (जनरल सेट)११. यंत्रसामग्रीसाठी शेड१२. कच्चा माल साठवण्यासाठी शेड NLM योजना संपर्क ( NLM Scheme Contact) +91 9822100331 इतर सरकारी योजना All Posts अण्णासाहेब पाटील कर्ज योजना माहिती इतर सरकारी योजना अण्णासाहेब पाटील कर्ज योजना | Annasaheb Patil Loan Scheme October 20, 2024/No CommentsRead More PMEGP योजना | पंतप्रधान रोजगार निर्मिती कार्यक्रम October 20, 2024/No Comments PMEGP कर्ज अनुदान योजना | पंतप्रधान रोजगार निर्मिती कार्यक्रम (५० लाख कर्ज आणि १७.५० लाख रु पर्यंत अनुदान ) PMEGP… Read More CMEGP योजना | मुख्यमंत्री रोजगार निर्मिती कार्यक्रम योजना October 20, 2024/No Comments CMEGP कर्ज अनुदान योजना | ५० लाखापर्यंत कर्ज १७.५० लाखापर्यंत अनुदान CMEGP कर्ज अनुदान योजना म्हणजे काय ? (What is… Read More PMFME योजना | प्रधानमंत्री सूक्ष्म अन्न प्रक्रिया उद्योग योजना October 20, 2024/No Comments PMFME Scheme | १० लाखापर्यंत अनुदान । प्रधानमंत्री अन्नप्रक्रिया उद्योग योजना PMFME प्रधानमंत्री सुक्ष्म अन्नप्रक्रिया उद्योग योजना प्रधानमंत्री सुक्ष्म अन्नप्रक्रिया… Read More NLM योजना | राष्ट्रीय पशुधन अभियान योजना October 20, 2024/ NLM Scheme राष्ट्रीय पशुधन अभियान | १ कोटी पर्यंत कर्ज आणि ५० लाख रु पर्यंत अनुदान NLM Scheme म्हणजे काय… Read More योजनेच्या संपूर्ण मदतीसाठी क्लिक करा..!

PMFME Scheme | १० लाखापर्यंत अनुदान । प्रधानमंत्री अन्नप्रक्रिया उद्योग योजना PMFME प्रधानमंत्री सुक्ष्म अन्नप्रक्रिया उद्योग योजना प्रधानमंत्री सुक्ष्म अन्नप्रक्रिया उद्योग योजना म्हणजेच Pradhan Mantri Formalization of Micro Food Processing Enterprise Scheme (PMFME Scheme).भारतामध्ये लाखोंच्या संख्येने असंघटित क्षेत्रामध्ये अन्न प्रक्रिया उद्योग आहेत जे आपला व्यवसाय स्थानिक पातळीवर व कुठल्याही ब्रँडनेम शिवाय करत आहेत. याच अन्न प्रक्रिया उद्योगांमधून मोठ्या प्रमाणात रोजगार निर्मिती होत असते खासकरून ग्रामीण भागात व महिलांसाठी रोजगार निर्मिती. परंतु या इतक्या मोठ्या प्रमाणात रोजगार निर्मिती करणाऱ्या क्षेत्राला अजून पर्यंत योग्य त्या प्रमाणात कर्ज पुरवठा झालेला नाही.या उद्योगाला आजकालच्या वेगवान युगात मोठ्या प्रमाणात विविध संकटांचा सामना करावा लागत आहे जसे कि१. योग्य प्रमाणात प्रशिक्षण नसणे. २. नवनवीन तंत्रज्ञान व आधुनिक यंत्रसामुग्रीचा वापर नसणे. ३. त्यामुळे उत्पादकता कमी होते, ४. आकर्षक पॅकेजिंग ब्रॅण्डिंग नसल्याने बाजारात कमी उठाव, ५. गुणवत्तेचे कुठलेली स्टॅंडर्ड मोजमाप नाही. ६. मार्केटिंग कौशल्य नसणे. ७. गुंतवणुकीसाठी भांडवलाची कमतरता तसेच बँकांकडून किमान कर्ज पुरवठा. या आणि अशा कितीतरी अडी अडचणीमुळे अन्न प्रक्रिया उद्योगाचा विकास होऊ शकला नाही.याच अडचणींवर मात करण्यासाठी माननीय प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदीनी प्रधानमंत्री सुक्ष्म अन्नप्रक्रिया उद्योग योजना सुरु केलेली आहे. महत्त्वाचे मुद्दे | Table of Contents PMFME Scheme ची उद्दिष्ट्ये सूक्ष्म अन्न प्रक्रिया उद्योगांना, या उद्योगांमधील वैयक्तिक लाभार्थी, शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPO), बचत गट (Self Help Groups), सहकारी संस्था यांना कर्ज पुरवठा करणे.अशा उद्योगांमध्ये पुरवठा साखळी मजबूत करणे.असंघटित अन्न प्रक्रिया उद्योग नोंदणीकृत करणे.सार्वजनिक किंवा सामाईक अन्न प्रक्रिया सुविधा निर्माण करणे.साठवण क्षमता वाढवणे, गुणवत्ता नियंत्रण प्रयोगशाळा उभारणे, पॅकेजिंग सुविधा उभारणे.अन्न प्रक्रिया क्षेत्रातील संशोधन व प्रशिक्षण संस्थांचे सक्षमीकरण. PMFME Scheme साठी पात्रता (PMFME Scheme Eligibility) १. वैयक्तिक लाभार्थी२. सुक्ष्म अन्न प्रक्रिया उद्योजक३. शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPO)४. बचत गट (Self Help Groups)५. सहकारी संस्था६. नवीन अन्न प्रक्रिया सुरु करू इच्छिणारे लाभार्थी.७. प्रोप्रायटरशिप आणि पार्टनरशिप फर्म८. लाभार्थीचे कमीत कमी वय १८वर्ष असावे९. सुरवातीला लाभार्थी किमान आठवी पास असावा असा नियम होता परंतु आता शिक्षणाची कोणतीही अट नाही परंतु लाभार्थ्याला अन्न प्रक्रिया उद्योगाचा अनुभव असावा.१०. एका कुटुंबातील एक व्यक्ती पात्र PMFME योजनेअंतर्गत पात्र प्रकल्प (Eligible Projects under PMFME Scheme) १. नवीन सुक्ष्म अन्न प्रक्रिया उद्योग२. सध्या चालू असणारे सुक्ष्म अन्न प्रक्रिया उद्योग३. प्रकल्पात १० पेक्षा कमी कामगार असावेत४. प्रकल्पाची मालकी वैयक्तिक, प्रोप्रायटरशिप आणि पार्टनरशिप फर्म असावी.५. सुरवातीला LLP व Pvt Ltd कंपन्या या योजनेत पात्र नव्हत्या परंतु २०२२ पासून यासुद्धा पात्र आहेत.६. बिगर सरकारी संस्था (NGO) PMFME कर्ज रक्कम Loan Amount या योजनेअंतर्गत ९०% पर्यंत कर्ज मिळू शकते. परंतु PMFME scheme subsidy अंतर्गत मिळणारे अनुदान प्रकल्प खर्चाच्या ३५% पर्यंत किंवा जास्तीत जास्त १० लाख रुपयांपर्यंत मिळते म्हणजेच आपण जर ३० लाख रुपयांपर्यंतचा प्रकल्प उभारणार असाल तर आपल्याला ३५% व जास्तीत जास्त १० लाख अनुदान मिळू शकते. PMFME स्वगुंतवणूक / मार्जिन मनी (Margin Money) PMFME scheme अंतर्गत कर्जासाठी आपल्याला कमीत कमी १०% स्वगुंतवणुक करणे बंधनकारक आहे. PMFME व्याजदर Rate of Interest अन्न प्रक्रिया उद्योगासाठी बँकेमध्ये सरासरी ११% ते ११.५०% व्याजदर आहे. आपण जर आपल्या बँकेला विनंती केली कि आपले कर्ज “कृषी पायाभूत सुविधा उभारणी योजना (PMFME scheme with Agriculture Infrastructure Fund)” या योजनेला लिंक केले आणि आपले कर्ज या योजनेअंतर्गत पात्र झाले तर या योजनेअंतर्गत ९% व्याजदर लागू होतो. त्याउपर ३% व्याज परतावा मिळतो म्हणजेच आपल्याला हे कर्ज ६% व्याजदराने पडेल. PMFME Scheme Subsidy अनुदान संरचना या योजनेअंतर्गत प्रकल्प खर्चाच्या ३५% पर्यंत अनुदान मिळते. अनुदानासाठी अर्ज करण्याची सर्व प्रक्रिया ऑनलाईन आहे. PMFME Scheme Subsidy हि क्रेडिट लिंक सबसिडी (Credit Linked Subsidy)आहे म्हणजेच आपली सबसिडी आपल्या कर्ज असलेल्या बँकेला पाठवली जाते व ती सबसिडी आपल्या कर्जाला लिंक केली जाते व ३ वर्षानंतरच आपल्या कर्ज खात्याला जमा होते. PMFME कर्जाला तारण Security for PMFME Scheme loan १. प्रकल्पाचे शेड, मशीन, कच्चा माल इ.२. १० लाखांपर्यंत कोलॅटरल सेक्युरिटीची आवश्यकता नसते, १० लाखांपर्यंतची कर्जे मुद्रा योजनेअंतर्गत वर्गीकृत करून मुद्रा ग्यारंटी फंड अंतर्गत सुरक्षित केली जातात.३. १० लाखवरच्या कर्जाला मालमत्ता तारण देऊ शकता किंवा CGTMSE तारण योजनेअंतर्गत कव्हर करू शकता.४. कर्जाला तारण घेण्याच्या संबंधित सर्व निर्णय घेण्याचा अधिकार संबंधित बँकेला असतो. PMFME परतफेड कालावधी Repayment Tenure PMFME Scheme अंतर्गत जास्तीत जास्त १० वर्ष परतफेड कालावधी मिळतो परंतु एक गोष्ट लक्षात घेण्यासारखी आहे ती म्हणजे परतफेड कालावधी हा प्रकल्पातून होणाऱ्या उत्पन्नावर अवलंबून असतो त्यामुळे छोट्या प्रकल्पासाठी कदाचित बँक कमी परतडफेड कालावधी सुद्धा देऊ शकते. PMFME Scheme साठी पात्र उद्योग (PMFME scheme list) या योजनेअंतर्गत सर्व छोटे अन्न प्रक्रिया उद्योग पात्र आहेत, त्याची प्रतीकात्मक यादी खालील प्रमाणे आपण या पेक्षा वेगळा अन्न प्रक्रिया उद्योग सुद्धा करू शकता : १. बेकरी उद्योग२. पापड तयार करणे३. मसाले तयार करणे४. काजू प्रक्रिया उद्योग५. दाल मिल६. बटाटे व केली चिप्स७. मिल्क प्रॉडक्ट८. कच्ची घाणीचे तेल९. शेवया तयार करणे१०. लोणचे तयार करणे११. टोमॅटो केचप तयार करणे PMFME योजनेअंतर्गत पात्र नसलेले प्रकल्प (Negative List of Projects under PMFME Scheme) १. प्रक्रिया न केलेल्या धान्य व मसालेयांची खरेदी विक्री२. कच्च्या दुधाची खरेदी विक्री३. प्रक्रिया न केलेले फळ व भाज्या४. मधुमक्षिका पालन५. कोणताही प्रक्रिया न केलेला कृषी माल६. कुक्कुटपालन , वराहपालन, शेळीपालन.७. मांस व मासे विक्री८. हॉटेल, मेस, किराणा इ.. PMFME एक जिल्हा एक उत्पादन One District One Product (ODOP) ODOP हा PMFME Scheme मधील महत्वाचा घटक आहे, या ODOP योजनेअंतर्गत एका जिल्ह्यात एखादा विशिष्ट प्रॉडक्ट असेल तर त्या संबंधित अन्न प्रक्रिया उद्योग उभारण्यासाठी चालना दिली जाते जेणेकरून त्या प्रॉडक्टच्या पुरवठा साखळीत किंवा मार्केटिंग साठी विशेष लक्ष घालून त्या उद्योगाचा विकास करता येईल. या अंतर्गत काही सामायिक मूलभूत सुविधा उभारल्या जातात उदा. कोल्ड स्टोरेज, गुणवत्ता नियंत्रण प्रयोगशाळा, पॅक हाऊस. PMFME Scheme साठी निवड प्रक्रिया (Selection Process for Individual Micro Units) १. ODOP अंतर्गत येणाऱ्या प्रकल्पाला प्राधान्य असेल.२. जिल्हा पातळीवर योजनेसाठी अर्ज मागवले जातील.३. रिसोर्स पर्सन (या लेखात पुढे याबद्दल संपूर्ण माहिती दिली आहे) आपल्या प्रकल्पाचा सर्वे करेल.४. सर्वे झाल्यावर रिसोर्स पर्सन “जिल्हा पातळीवरील समितीकडे” रिपोर्ट जमा करतात.५. जिल्हा समितीने मंजुरी दिल्यावर कर्जासाठी बँकेकडे प्रस्ताव सादर करावा.६. बँकेकडे प्रस्ताव सादर करताना रिसोर्स पर्सन आपल्या मदतीला नेहमी उपलब्ध असतो.७. बँकेमध्ये कर्ज मंजूर झाल्यावर बँक ऑनलाईन पद्धतीने माहिती अपलोड करते.८. त्यानंतर कागदपत्रांची पूर्तता झाल्यावर बँक कर्ज वितरण करते व PMFME scheme च्या पोर्टल वर माहिती अपलोड करते.९. काही दिवसात आपल्या अनुदानाचा पहिला टप्पा बँकेकडे जमा होतो. त्यानंतर काही दिवसांनी दुसरा टप्पा.१०. अनुदान बँकेत जमा झाल्यावर बँक ते अनुदान आपल्या कर्ज खात्याला लिंक केली जाते. PMFME डिस्ट्रिक्ट रिसोर्स पर्सन (District Resource Person) डिस्ट्रिक्ट रिसोर्स पर्सन हि अशी व्यक्ती असते जी आपल्याला PMFME Scheme ची संपूर्ण प्रक्रिया पार पाडण्यासाठी मदत करत असते. हि व्यक्ती PMFME ने नेमलेली आहे PMFME शेतकरी उत्पादक

CMEGP कर्ज अनुदान योजना | ५० लाखापर्यंत कर्ज १७.५० लाखापर्यंत अनुदान CMEGP कर्ज अनुदान योजना म्हणजे काय ? (What is CMEGP scheme?) मुख्यमंत्री रोजगार निर्मिती कार्यक्रम म्हणजेच Chief Minister Employment Generation Programme (CMEGP) ही योजना सुरु करण्याचा उद्देश्य महाराष्ट्र राज्यात रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यासाठी सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांना प्रोत्साहन देणे हा आहे.CMEGP Scheme ची अंमलबजावणी शासनाच्या जिल्हा पातळीवरील दोन संस्थांमार्फत केली जाते त्यातील एक आहे “जिल्हा उद्योग केंद्र”(District Industries Center)व दुसरी आहे “महाराष्ट्र राज्य खादी व ग्रामोदयॊग महामंडळ” Maharashtra State Khadi and Village Industries Boards (KVIB). महत्त्वाचे मुद्दे | Table of Contents CMEGP योजनेची वैशिष्ट्ये ( Key Features of the CMEGP Scheme) १. ५० लाखापर्यंत कर्ज २. ३५% पर्यंत अनुदान मिळते३. कमीत कमी कागदपत्रे ४. बँकाकडून प्राधान्याने कर्जवाटप५. कमीत कमी मार्जिन मनी६. उद्योजकता प्रशिक्षण७. रोजगार निर्मिती८. ग्रामीण भागाला प्राधान्य CMEGP योजने अंतर्गत अनुदान ( CMEGP scheme subsidy details) या योजनेमध्ये प्रामुख्याने चार प्रकारात अनुदान दिले जाते ज्यापैकी दोन प्रकार म्हणजे ग्रामीण व शहरी आणि इतर दोन म्हणजे सामाजिक आरक्षणावर आधारित जेणेकरून समाजामधील दुर्लक्षित घटकांना या योजनेचा लाभ घेता यावा. प्रकल्प खर्चावर आधारित अनुदान प्रकल्पाचे स्थान ग्रामीण शहरी सामान्य प्रवर्ग २५% १५% विशेष प्रवर्ग (SC/ST/OBC/Minorities/Women/PH) ३५% २५% CMEGP Scheme मध्ये मिळणारी अनुदान रक्कम (CMEGP Subsidy) अनुदान रक्कम (Subsidy limit) प्रकल्पाचे स्थान ग्रामीण ( उत्पादन ) ग्रामीण ( सेवा ) शहरी ( उत्पादन ) शहरी ( सेवा ) सामान्य प्रवर्ग १२.५० लाख २.५ लाख ७.५० लाख १.५० लाख विशेष प्रवर्ग (SC/ST/OBC/Minorities/Women/PH) १७.५० लाख ३.५० लाख १२.५० लाख २.५० लाख CMEGP योजनेसाठी पात्रता निकष (CMEGP Scheme Eligibility) १. महाराष्ट्रातील रहिवाशी असावा .ज्याचे वय १८ ते ४५ वर्ष आहे. विशेष प्रवर्गासाठी पाच वर्ष वयोमर्यादा शिथील आहे म्हणजेच त्यांच्यासाठी वय वर्ष ५० पर्यंत या योजनेअंतर्गत पात्र आहेत.२. CMEGP Scheme हि रोजगार निर्मिती योजना आहे त्यामुळे यासाठी कुठलीही उत्पन्नाची अट नाही.३. वैयक्तिक लाभार्थी, प्रोपरायटरशिप, पार्टनरशिप किंवा बचत गट या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.४. रु. १० लाखांपर्यंतच्या प्रकल्पासाठी शिक्षणाची कोणतीही अट नाही परंतु रु १० लाख ते रु २५ लाख पर्यंतच्या प्रकल्पासाठी लाभार्थी किमान सातवी पास असावा आणि रु. २५ लाख रुपयांपेक्षा अधिकच्या प्रकल्पासाठी लाभार्थी किमान दहावी पास असावा.५. कुटुंबामधील फक्त एकाच व्यक्ती या योजनेसाठी पात्र असेल.६. तसेच इतर कुठल्याही योजनेअंतर्गत जर आपण अगोदर अनुदानाचा लाभ घेतला असेल तरीही आपण या योजनेसह पात्र नाहीत. प्रकल्प खर्चाची मर्यादा (Eligible Project Cost for CMEGP Scheme) बहुतेक व्यवसाय दोन भागामध्ये विभागलेले आहेत त्यापैकी एक उत्पादन आधारीत उद्योग व सेवा आधारित उद्योग, या दोन्ही घटकासाठी प्रकल्प खर्चाची मर्यादा वेगवेगळी आहे. प्रकल्पाचा प्रकार प्रकल्प खर्च मर्यादा उत्पादन क्षेत्र रु. ५० लाख सेवा क्षेत्र रु. १० लाख CMEGP अंतर्गत कर्ज मर्यादा ( CMEGP loan limit) क्षेत्रनिहाय कर्ज मर्यादा कर्ज मर्यादा उत्पादन क्षेत्र ( सामान्य प्रवर्ग ) रु. ४५ लाख सेवा क्षेत्र (सामान्य प्रवर्ग) रु. ९ लाख उत्पादन क्षेत्र (विशेष प्रवर्ग) रू. ४७.५० लाख सेवा क्षेत्र (विशेष प्रवर्ग) रू. ९.५० लाख प्रवर्ग निहाय कर्ज मर्यादा प्रवर्ग निहाय कर्ज मर्यादा कर्ज मर्यादा सामान्य प्रवर्ग ९०% विशेष प्रवर्ग (SC/ST/OBC/Minorities/Women/PH) ९५% CMEGP Scheme अंतर्गत पात्र उद्योग व प्रकल्प (cmegp maharashtra business list) या योजनेअंतर्गत बहुतेक सर्व उत्पादन प्रकल्प (cmegp maharashtra udyog list), सेवा क्षेत्रातील प्रकल्प (cmegp udyog list) पात्र आहेत.पुढे दोन्ही क्षेत्रातील व्यवसायाची यादी दिलेली आहे जेणेकरून आपल्या लक्षात येईल कि कुठले उद्योग पात्र आहेत. उत्पादन क्षेत्र (प्रकल्प खर्च मर्यादा रु. ५० लाख) Manufacturing Project List १. रेडिमेड गारमेंट२. मिल्क प्रॉडक्ट्स (तुप, खवा, आइसक्रीम, पनीर इ)३. मिनरल वॉटर प्लांट४. गांढूळ खत निर्मिती५. टिन पत्रा तयार करणे६. अलुमिनियमची भांडी तयार करणे७. कुलर बनवणे८. गुळ उत्पादन९. बेकरी उत्पादन (बेकरी प्रॉडक्ट तयार करणे फक्त विकणे नाही)१०. फर्निचर तयार करणे११. फॅब्रिकेशन१२. तेल घाना व पॅकेजिंग१३. गादी / कुशन तयार करणे१४. डिजिटल प्रिंटिंग१५. पेपर प्रॉडक्ट्स (बॅग्स, प्लेट्स, ग्लास)१६. दाल मिल१७. हळद प्रक्रिया१८. भाज्या निर्जलीकरण (कांदा पावडर)१९. पशुखाद्य२०. अगरबत्ती उत्पादन२१. पापड, मसाले, लोणचे उत्पादन२२. शेती अवजार उत्पादन२३. मध उत्पादन२४. फूड प्रॉडक्ट्स२५. सोया मिल्क२६. सिमेंट प्रॉडक्ट्स२७. फळे व भाजीपाला प्रोसेससिंग२८. निंबोळी अर्क तयार करणे सेवा क्षेत्रातील प्रकल्प (रु १० लाखापर्यंत) Service Sector Project List १. ई सेवा केंद्र२. झेरॉक्स सेंटर३. टायपिंग डि टी पी जॉब वर्क४. टी स्टॉल५. मेस६. टेलरिंग७. पिठाची चक्की८. मिरची कांडप९. फोटोग्राफी१०. सर्व्हिसिंग सेंटर११. मोबाइल रिपेअर१२. इंजिनीरिंग वर्क्स१३. मालवाहतूक व्यवसाय१४. डिजिटल प्रिंटिंग१५. इलेकट्रीशन१६. प्लम्बिंग१७. व्हील अलाइनमेंट१८. मंडप डेकोरेशन१९. सलून२०. ब्युटीपार्लर२१. मळणी यंत्र CMEGP Scheme | योजनेची अंमलबजावणी करणारे शासकीय विभाग महाराष्ट्रात CMEGP Yojana दोन विभागामार्फत राबवली जाते: १. जिल्हा उद्योग केंद्र२. महाराष्ट्र राज्य खादी व ग्रामोद्योग महामंडळ कर्ज देणाऱ्या बँका (CMEGP bank list) १. सर्व सरकारी बँका२. सर्व ग्रामीण बँका३. सर्व प्रायव्हेट बँक CMEGP Scheme अंतर्गत मिळणाऱ्या बँक कर्जासंबंधी CMEGP loan details) १. कर्ज रक्कम : या योजनेमध्ये बँक सामान्य प्रवर्गातील अर्जदाराची ९०% पर्यंत कर्ज देते तर राखीव प्रवर्गातील अर्जदाराची ९५% पर्यंत कर्ज पुरवठा करते.२. कर्ज प्रकार : या योजनेअंतर्गत मुदत कर्ज व कॅश क्रेडिट या दोन्ही प्रकारात कर्ज पुरवठा केला जातो. अनुदान रक्कम प्रकल्पाच्या एकूण रकमेवर दिले जाते. परंतु कॅश क्रेडिट चा वापर पूर्णपणे झाला असेल तरच हि रक्कम अनुदानाला पात्र ठरवता येईल.३. व्याज दर : व्याज दर हे बँकेच्या नियमानुसार आकारले जातील.४. परतफेड कालावधी : परतफेड कालावधी सामान्यतः ३ ते ७ वर्षापर्यंत दिला जातो.५. लॉक इन कालावधी : आपले कर्ज कमीत कमी अनुदानाच्या लॉक इन कालावधी पर्यंत तरी सुरु ठेवने बंधनकारक असते. लोकसंख्येचा निकष २०११ च्या जनगणनेनुसार २०००० लोकसंख्या पेक्षा कमी लोकसंख्या असलेल्या भागाला ग्रामीण समजले जाते व २०,००० पेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेल्या भागाला शहरी समजले जाते व त्यानुसार अनुदानाची टक्केवारी ठरवली जाते. यासाठी आपल्याला आपल्या गावातील ग्रामपंचायत कार्यालयाकडून लोकसंख्येचे प्रमाणपत्र घेणे आवश्यक असते. CMEGP कागदपत्रे यादी (CMEGP documents list) १. उद्योग आधार ( उद्योग आधार ५ मिनिटात मिळविण्यासाठी येथे क्लिक करा )२. पासपोर्ट साईझ फोटो३. आधार कार्ड४.. रहिवाशी प्रमाणपत्र५. शैक्षणिक अर्हता प्रमाणपत्र६. हमी पत्र (Undertaking Form for CMEGP Scheme)७. प्रोजेक्ट रिपोर्ट८. जात प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)९. ट्रैनिंग प्रमाणपत्र (EDP Training Certificate)१०. स्पेशल प्रवर्ग प्रमाणपत्र (दिव्यांग प्रमाणपत्र) उद्योजगता विकास कार्यक्रम (Entrepreneurship Development Programme) CMEGP Scheme अंतर्गत पात्र सर्व अर्जदारांना उद्योजकता विकास कार्यक्रमाअंतर्गत ट्रैनिंग घेणे बंधनकारक असते. या ट्रैनिंग मध्ये व्यवसायासंबंधी काही महत्वाच्या गोष्टी शिकवल्या जातात जसे कि आर्थिक नियोजन, व्यवस्थापकीय कौशल्य, मार्केटिंग, अकाउंटिंग इ. EDP ट्रैनिंग चा कालावधी सेवा क्षेत्रातील प्रकल्पासाठी एक आठवड्याचा आहे व उत्पादन क्षेत्रातील प्रकल्पासाठी दोन आठवड्याचा आहे. व्यवसाय नोंदणी (Business Registration) या CMEGP Scheme अंतर्गत कर्ज प्रकरण करण्यासाठी आपला व्यवसाय उद्योग आधार नंबर काढून घेणे बंधनकारक आहे, CMEGP Scheme साठी पात्र नसलेले व्यवसाय (List of Negative Activities under CMEGP) १. कत्तलखाना२. मास प्रक्रिया३. बिडी,

PMEGP कर्ज अनुदान योजना | पंतप्रधान रोजगार निर्मिती कार्यक्रम (५० लाख कर्ज आणि १७.५० लाख रु पर्यंत अनुदान ) PMEGP कर्ज अनुदान योजना | PMEGP loan Subsidy Scheme PMEGP loan Scheme म्हणजेच पंतप्रधान ग्रामीण रोजगार निर्मिती कार्यक्रम (Prime Minister’s Employment Generation Programme) हि योजना एप्रिल २००८ साली सुरु झाली.     PMEGP scheme अंतर्गत कर्ज योजना सुक्ष्म, लहान व मध्यम उद्योग मंत्रालय आणि खादी ग्रामोद्योग आयोग, खादी ग्रामोद्योग बोर्ड या कार्यालयामार्फत ग्रामीण भागामध्ये व जिल्हा उद्योग केंद्रामार्फत शहरी व ग्रामीण भागात केली जात आहे. प्रत्येक जिल्ह्यातील बेरोजगारांसाठी ही योजना राबविण्यात येत आहे. त्यांच्या हाताला काम मिळावे. स्वतःचा उद्योग करता यावा, यासाठी नाममात्र व्याजदरावर कर्ज देण्याचे काम ही योजना करते. महत्त्वाचे मुद्दे | Table of Contents PMEGP योजनेचे उद्दिष्ट | PMEGP loan Scheme Purpose स्वयं रोजगाराच्या नव्या उद्योगांमार्फत/परियोजनातून/सूक्ष्म उद्योगाच्या माध्यमातून देशातील शहरी क्षेत्रांबरोबरच ग्रामीण क्षेत्रात देखील रोजगाराची हमी देणे. पारंपारिक/ ग्रामीण आणि शहरी कारागीरांना व बेरोजगार तरुणांना व्यापक स्वरुपात एकत्र आणणे आणि त्यांना यथासंभव त्यांच्या जागेतच स्वयंरोजगार मिळवून देणे. पारंपारिक/ग्रामीण आणि शहरी कारागीरांना व बेरोजगार तरुणांना कायमस्वरुपी आणि टिकाऊ असा स्वयंरोजगार देणे, जेणेकरुन त्या गावातील तरुण लोक शहराकडे जाणे टाळतील. पारंपारिक कामगारांची पैसे मिळविण्याची क्षमता वाढविणे. तसेच ग्रामीण आणि शहरातील बेरोजगारांची संख्या कमी करणे, त्यांच्या विकासाला चालना देणे. PMEGP योजना पात्रता (PMEGP Loan Eligibility) १. १८ वर्ष पूर्ण असणारे भारताचे नागरिक ज्यांनी याआधी शासकीय अनुदानाचा लाभ घेतला नसेल ते या योजनेसाठी पात्र आहेत.२. बचत गट सुद्धा PMEGP loan साठी पात्र आहेत.३. या योजनेअंतर्गत उत्पन्नाची कोणतीही अट नाही, सर्व उत्पन्न गटातील उमेदवार यासाठी पात्र आहेत.४. आपल्याला जर एखादा १० लाखापेक्षा अधिकचा उत्पादन प्रकल्प किंवा ५ लाखापेक्षा जास्तीचा सेवा प्रकल्प सुरु करायचा असेल तर आपले शिक्षण कमीत कमी आठवी पास असले पाहिजे.५. १० लाखापेक्षा कमी रकमेचा उत्पादन प्रकल्प व ५ लाखापेक्षा कमी रकमेचा सेवा प्रकल्प सुरु करायचा असेल तर शिक्षणाची कोणतीही अट नाही.६. हि योजना मुख्यत्वे रोजगार निर्मितीला लक्ष ठेऊन सुरु केली आहे त्यामुळे या योजनेअंतर्गत नवीन प्रोजेक्ट पात्र आहेत.७. सहकारी संस्था कायद्याअंतर्गत नोंदणी असलेल्या संस्था सुद्धा PMEGP Loan साठी पात्र आहेत. PMEGP प्रोजेक्ट कॉस्ट (PMEGP Project Cost) प्रकल्पाचा प्रकार प्रकल्प खर्च (जास्तीत जास्त) उत्पादन क्षेत्र रु. ५० लाख सेवा क्षेत्र रु. २० लाख PMEGP कर्ज रक्कम (PMEGP Loan Amount) संवर्ग कर्ज सामान्य प्रवर्ग ९०% विशेष प्रवर्ग (SC/ST/OBC/Minorities/Women/PH) ९५% PMEGP कर्जाचे स्वरूप (PMEGP Loan Type) PMEGP Loan हे जास्तीत जास्त ५० लाख रुपयापर्यंत मिळू शकते यामध्ये मुदत कर्ज (TERM LOAN) वर खेळते भांडवल (WORKING CAPITAL) या दोन्हीचा समावेश आहे, परंतु एकूण कर्जामध्ये खेळते भांडवल जास्तीत जास्त ४०% पेक्षा जास्त असू नये. PMEGP मार्जिन मनी / स्व:गुंतवणुक (PMEGP Margin) संवर्ग कर्ज सामान्य प्रवर्ग १०% विशेष प्रवर्ग (SC/ST/OBC/Minorities/Women/PH) ५% PMEGP व्याज दर (PMEGP loan interest rate) बँक कर्जाचा व्याजदर प्रचलित दराप्रमाणे असतो. PMEGP कर्ज योजनेअंतर्गत ज्या प्रकल्पासाठी कर्ज घेतले आहे त्या प्रमाणे बँक आपल्या या कर्जाला व्याज लावत असतात. उदा. बँका व्याजदर लावताना विविध गटवारी करतात जसे की MSME लोन, शेतीशी निगडित कर्ज, अन्न प्रक्रिया कर्ज अशा विविध प्रकारात वेगवेगळे व्याज दर लागत असतात. सरासरी बँकांचे व्याजदर ९ ते ११ टक्क्यांच्या आसपास आहेत. PMEGP कर्जाला तारण (Security for PMEGP Loan) कर्जरकमेमधून खरेदी केली सर्व मशिनरी किंवा असेट्स बँकेकडे तारण असतात. १० लाखांपर्यंतच्या कर्जांना कोणतेही तारण देण्याची आवश्यकता नसते कारण १० लाखांपर्यंतची CGTMSE गॅरंटी अंतर्गत कव्हर होतात. त्यासोबतच त्या त्या प्रकल्पाच्या प्रकारानुसार १० लाखाच्या वरील कर्जालासुद्धा CGTMSE गॅरंटी घेता येते किंवा आपण त्यासाठी इतर मालमत्ता तारण देऊ शकता. PMEGP कर्जासाठी लागणारी कागदपत्रे (PMEGP loan documents) १. उद्यम आधार ( उद्यम आधार ५ मिनिटात मिळविण्यासाठी येथे क्लिक करा ) २. पॅन कार्ड३. आधार कार्ड४. पासपोर्ट आकाराचा फोटो५. वीज बिल६. भाडे करारजागेची कागदपत्रे (जागा स्वतःची असल्यास)७. प्रोजेक्ट रिपोर्ट८. खरेदी करणार असलेल्या वस्तूंची किंवा मशीनची कोटेशन९. व्यवसाय परवाना उदा. उद्योग रजिस्ट्रेशन, शॉप ऍक्ट, FSSAI, इतर परवाने१०. PMEGP पोर्टलवर केलेल्या अर्जाची प्रत११. स्व:गुंतवणूक उपलब्ध असलेचा पुरावा१२. प्रकल्पानुसार इतर कागदपत्रे PMEGP परतफेड कालावधी (PMEGP Repayment Period) PMEGP loan scheme अंतर्गतकर्ज परतफेडीचा कालावधी 3 ते 7 वर्षापर्यंतचा असतो. परतफेड कालावधी हा वेगवेगळ्या प्रकल्पावर अवलंबून असतो. PMEGP अनुदान (PMEGP Subsidy) संवर्ग ग्रामीण शहरी सामान्य प्रवर्ग २५% १५% विशेष प्रवर्ग (SC/ST/OBC/Minorities/Women/PH) ३५% २५% वरील अनुदान कर्ज देणारी बँक ऑनलाईन पद्धतीने त्यांच्या लॉगिन मधून कर्ज वितरित केल्याच्या १५ दिवसाच्या आत क्लेम करत असते आणि हि रक्कम पुढील १५ दिवसात कर्ज देणाऱ्या बँकेकडे जमा होत असते. कर्ज वितरित झाल्यानंतर आपण याचा कायम पाठपुरावा घेतला पाहिजे कारण या मध्ये यामध्ये काही त्रुटी असल्यास बँक आपल्याला कळवते त्यामुळे ती त्रुटी आपण लवकरात लवकर पूर्ण करावी. हे अनुदान बॅक एंडेड (BACK ENDED) स्वरूपाचे असते म्हणजे हे अनुदान आपल्या कर्जाला परतफेडीच्या शेवटच्या रकमेला जोडले जाते त्यामुळे आपल्याला कर्जामध्ये अनुदानाएवढी रक्कम शिल्लक असे पर्यंत परतफेड करावयाची असते व त्यापुढे अनुदानाची रक्कम वापरून कर्ज बंद केले जाते. अनुदान हे ३ वर्षासाठी लॉक असते व आपल्याला ३ वर्षापर्यंत आपले कर्ज सुरु ठेवणे बंधनकारक असते. जेवढे अनुदान जमा झालेले आहे त्या रकमेला बँक व्याज आकारात नसते, तरीही आपण आपले कर्ज खाते नियमित तपासून पाहावे व आपल्याला किती व्याज लागत आहे याची कायम नोंद ठेवावी. समजा ३ वर्षाच्या आत आपले कर्ज थकीत (NPA) झाले तर बँक आपले अनुदान कर्जाला जामोद घेते व पुढील वसुलीसाठी आपल्यावर पुढील कायदेशीर कारवाई करते. PMEGP योजना राबविणारे विभाग (PMEGP Sponsoring Agency) हि योजना खादी व ग्रामोद्योग महामंडळामार्फत राबविली जाते तसेच जिल्हा उद्योग कार्यालयामार्फत राबविली जाते, आपण या योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज करू शकता त्यानंतर आपल्याला मुलाखतीसाठी बोलावून योग्य उमेदवार निश्चित केले जातात. PMEGP उद्योजकता विकास कार्यक्रम प्रशिक्षण (PMEGP EDP training) उद्योजकता विकास कार्यक्रमांतर्गत प्रशिक्षण pmegp EDP training (Entrepreneurship Development Programme) १० लाखांपर्यंतच्या प्रकल्पासाठी ५ दिवसाचे प्रशिक्षण आणि १० लाखापेक्षा जास्त प्रकल्पासाठी १० दिवसाचे प्रशिक्षण असते. हे प्रशिक्षण प्रत्येक उमेदवारासाठी अनिवार्य असते. PMEGP Loan योजनेमधील काही महत्वाचे मुद्दे (PMEGP Points to remember) एका कुटुंबातील एकच व्यक्ती योजनेसाठी पात्र आहे. कुटुंब म्हणजे स्वतः व पत्नी परंतु भाऊ वेगळे राहत असतील तर ते वेगवेगळे अर्ज करू शकतात. हे अनुदान फक्त एकदाच मिळत असते. प्रकल्पाच्या दर्शस्थानी योजनेच्या माहितीचा व बँकेचा बोर्ड लावणे बंधनकारक आहे. बँक आणि KVIC स्वतः किंवा इतर संस्थांमार्फत आपल्या प्रकल्पाचे केव्हाही पडताळणी करू शकते. या कर्जाचे टेकओव्हर करता येणार नाही. PMEGP उद्योग लिस्ट प्रकार (PMEGP Business List Type) कृषी आधारित अन्न प्रक्रिया वन-आधारित उत्पादने हाताने तयार केलेला कागद आणि फायबर खनिज-आधारित उत्पादने​​​​​​​ पॉलिमर आणि केमिकल-आधारित उत्पादने​​​​​​​ ग्रामीण अभियांत्रिकी आणि बायो-टेक सेवा आणि वस्त्र PMEGP निषिद्ध प्रकल्पांची यादी (PMEGP Negative List) PMEGP योजनेअंतर्गत खालील प्रकल्प करता येणार नाहीत: मांस प्रक्रिया बिडी, पान,